0 532 583 48 23

0 532 583 48 23

info@gonulhukuk.com

Sigortasız Çalıştırılan İşçinin Hakları ve Hizmet Tespit Davası

05/11/2026

Gönül Hukuk

Image placeholder

İşvereniniz sizi hiç sigortalı göstermediyse ya da gerçekte çalıştığınızdan daha az gün veya daha düşük ücret üzerinden bildirdiyse, çalışmanızı mahkeme kararıyla kayıt altına aldırabilirsiniz. Bunun yolu hizmet tespit davasıdır. Dava iş mahkemesinde açılır, işverenin yanında Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) da davalı gösterilir.

Burada en çok hak kaybettiren konu süredir. Kanun, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayan beş yıllık bir süre öngörür. Aşağıda bu süreyi, ispat yollarını, davanın işleyişini ve sigortasız çalışan işçinin dava dışındaki haklarını sırasıyla ele alıyoruz.

Sigortasız Çalıştırılmak Ne Anlama Gelir?

İşverenin işçiyi işe başlamadan en az bir gün önce SGK’ya bildirmesi gerekir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu‘nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki işçiler için işe giriş bildirgesi, işe başlamadan en az 1 gün önce e-sigorta kanalıyla verilmelidir. İnşaat, balıkçılık ve tarım gibi bazı işyerlerinde bildirgenin en geç çalışmaya başlanılan gün verilmesi yeterlidir.

Deneme süresi de bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. İş sözleşmesinde deneme süresi bulunması ya da başka bir neden, sigorta bildirimi yapmadan işçi çalıştırmak için gerekçe olamaz. Sigortalılık zorunludur. “Sigortasız çalışmaya razıyım” diye imza atmış olsanız bile bu, işverenin yükümlülüğünü kaldırmaz.

Uygulamada sigortasızlık tek biçimde ortaya çıkmaz. Hangi durumda olduğunuz, atacağınız adımı da belirler:

DurumSorunGenellikle izlenen yol
Hiç bildirim yapılmamışSGK kaydında o işyeri hiç görünmüyorHizmet tespit davası
Eksik gün bildirilmişAyda 30 gün çalışılmış, daha az gün yatmışEksik günler için hizmet tespit davası
Düşük ücret bildirilmişMaaşın bir kısmı elden ödenmiş, prim asgari ücret üzerinden yatmışGerçek kazancın tespiti için dava
Geç bildirilmişİşe giriş, fiili başlangıçtan sonraki bir tarihe yazılmışBaşlangıç tarihinin tespiti

Dört durumda da mahkeme, çalıştığınız süreyi ve kazancınızı belirleyen bir karar verir. Aşağıda “hizmet tespiti” derken bu dört durumun tamamını kastediyoruz.

Sigortasız Çalışan İşçinin Başlıca Hakları

Hizmet tespit davası tek seçenek değildir. Sigortasız çalıştırılan bir işçi, durumuna göre şu yollara başvurabilir:

  • SGK’ya başvuru veya ihbar: Sigorta bildirimlerinin hiç yapılmaması ya da eksik yapılması hâlinde bağlı olduğunuz Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne veya Sosyal Güvenlik Merkezine başvurmanız gerekir. ALO 170 Çalışma Hayatı İletişim Merkezi de ihbar ve şikâyet kabul eder, 7 gün 24 saat aranabilir.
  • Hizmet tespit davası: Çalışmanızı ve kazancınızı kesin hükümle kayda geçirir. Aşağıda ayrıntılı anlatıyoruz.
  • İş sözleşmesini haklı nedenle feshetme: Primlerin hiç yatırılmaması ya da eksik yatırılması, Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre genel olarak işçiye haklı fesih hakkı verir. Haklı feshin şartlarını ve kullanma usulünü haklı fesih nedir yazımızda anlattık.
  • İşçilik alacakları: Kıdem tazminatı, ücret, fazla mesai, yıllık izin ve hafta tatili gibi alacaklar sigortalı olup olmamanızdan bağımsız doğar. Fesih şekline göre kıdem tazminatının koşulları farklılaşır; temel bilgi için kıdem tazminatı nedir sayfamıza bakabilirsiniz.
  • İş kazası ve meslek hastalığı hakları: Sigortasız çalışırken kaza geçirdiyseniz SGK yardımlarını ve işverenden tazminat talebini ayrıca gündeme getirebilirsiniz. Bunun için önce çalışma ilişkisinin ispatı gerekir.

Sigortasız çalışma sırasında hak ettiğiniz fazla mesai ücreti ayrı bir hesap gerektirir. Bu konuyu fazla mesai ücreti nasıl alınır yazımızda ele aldık.

Hizmet Tespit Davası Nedir, Kim Açar, Nerede Açılır?

Hizmet tespit davası, SGK kayıtlarında yer almayan ya da eksik görünen çalışmanın gerçekte yapıldığının mahkeme kararıyla belirlenmesini isteyen bir tespit davasıdır. Dayanağı 5510 sayılı Kanun’un 86. maddesinin dokuzuncu fıkrasıdır. Bu hükme göre aylık prim ve hizmet belgesi işveren tarafından verilmeyen ya da çalışmaları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını iş mahkemesine başvurarak ispatlayabilir. Mahkeme kararında yazılan aylık kazanç toplamları ve prim ödeme gün sayıları esas alınır.

Davayı işçinin kendisi açar. İşçi ölmüşse hak sahipleri de açabilir.

Görevli ve yetkili mahkeme

Görevli mahkeme iş mahkemesidir. İş mahkemesi kurulmamış yerlerde işlere asliye hukuk mahkemesi bakar. SGK aleyhine açılan davalarda yetkili mahkeme, Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünün bulunduğu yerdeki iş mahkemesidir. Davalılardan birden fazlası varsa işverenin yerleşim yeri mahkemesi de seçilebilir. Hangisinin sizin için uygun olduğunu dosyanın durumuna göre belirlemek gerekir.

SGK’yı davalı göstermeyi unutmayın

Dava yalnızca işverene karşı açılırsa sonuç alamayabilirsiniz. Yerleşik Yargıtay görüşüne göre SGK’ya husumet yöneltilmeyen davalarda verilen kararların Kurum bakımından uygulanma zorunluluğu yoktur; bu yüzden Kurum hasım olarak gösterilmelidir. İşyerinde asıl işveren–alt işveren ilişkisi varsa asıl işverenin de davaya dahil edilip edilmeyeceğini baştan değerlendirmek gerekir.

Hizmet Tespit Davasında Beş Yıllık Süre

Dava hakkı sınırsız değildir. Çalıştığınızı, hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurarak ispatlamanız gerekir. Çalışmanız hangi ayda olursa olsun süre o yılın 31 Aralık’ından işlemeye başlar. Çalışmanın bitiş tarihi önemli değildir; her yıl için ayrı değerlendirme yapılır.

Örneğin bir yılın Mart ayında çalışmaya başlayıp aynı yılın Eylül ayında ayrıldıysanız, süre o yılın sonunda başlar ve beş yıl sonra biter. Aynı işyerinde ikinci kez işe girdiyseniz, her çalışma dönemi için hak düşürücü süre ayrı hesaplanır. Sonraki dönemdeki çalışmanız ilk dönemin süresini uzatmaz.

Süre hak düşürücüdür

Bu süre zamanaşımı değil, hak düşürücü süredir. Davanın her aşamasında ileri sürülebilir ve hâkim tarafından kendiliğinden de dikkate alınır. Süre dolmuşsa çalıştığınızı kanıtlasanız bile dava reddedilir. Anayasa Mahkemesi de bu beş yıllık sınırı Anayasa’ya aykırı bulmamış, sosyal güvenlik sisteminin istikrarı için konulduğunu kabul etmiştir. Ayrıntıları Anayasa Mahkemesi’nin ilgili kararında okuyabilirsiniz.

Süre uygulanmayan haller

Beş yıllık süre, belgelerin hiç verilmediği ya da çalışmanın Kurumca tespit edilemediği durumlar için öngörülmüştür. İşe giriş bildirgesi veya dönem bordrosu gibi belgeler Kuruma verilmişse ya da çalışma Kurumca tespit edilmişse, Kurumun öğrendiği ve kesintisiz süren çalışmalar bakımından hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez. Yani işveren sizi ilk günden beri sigortalı gösterip ücretinizi ya da gün sayınızı eksik bildirmişse durum farklı değerlendirilebilir. Bu ayrım uygulamada tartışmalıdır. Süresi geçmiş gibi görünen dosyalar için de mutlaka bir hukukçuya danışmanızı öneririz.

Elinizde bir kesinleşmiş işçilik alacağı kararı varsa ve aynı döneme ilişkinse, bu da süre bakımından ayrı bir değerlendirme gerektirir.

Çalıştığınızı Nasıl İspatlarsınız?

Hizmet tespit davasında kanıt yükü işçidedir. Dava kamu düzenini ilgilendirdiği için işverenin “evet çalıştı” demesi tek başına yeterli sayılmaz. Mahkeme, taraf beyanlarına bağlı kalmadan çalışmanın gerçekten yapılıp yapılmadığını araştırır.

Elinizdeki deliller şunlar olabilir:

  • Tanıklar: Aynı dönemde işyerinde çalışmış kişiler, komşu işyeri çalışanları, işyerine düzenli mal getiren kişiler.
  • Banka kayıtları: Maaşın havale ya da EFT ile yatırıldığı hesap dökümleri, çalışma süresini ve ücret düzeyini gösterir.
  • Yazışmalar ve fotoğraflar: İş talimatı içeren mesajlar, vardiya listeleri, işyerinde çekilmiş tarihli fotoğraflar.
  • İşyeri evrakları: Giriş kartı, iş kıyafeti, servis kaydı, imzaladığınız teslim tutanakları.
  • SGK ve işyeri kayıtları: Mahkeme, işyerinin SGK dosyasını ve diğer çalışanların bildirim kayıtlarını getirtebilir.

Mesaj ve ekran görüntülerinin mahkemede nasıl değerlendirildiği ayrı bir konudur. Konuşma kayıtlarını saklamadan önce WhatsApp konuşmaları ve ekran görüntülerinin delil değeri yazımıza göz atın.

Gerçek ücretinizi ispatlamak da ayrıca önemlidir. Maaşın bir kısmı elden verildiyse yalnızca iddia yetmez; tanık beyanları ve emsal ücret araştırması devreye girer. Ücreti kayda bağlayan her belgeyi saklayın.

Arabulucuya Gitmek Gerekir mi?

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu‘nun 3. maddesine göre kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılacak davalarda arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Kıdem tazminatı, ücret ve fazla mesai alacağı gibi talepler bu kapsamdadır. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu da bu başvurunun ayrıntılarını düzenler.

Hizmet tespiti ise farklıdır. Bu talepte prim ve sigortalılık gibi kamu düzenini ilgilendiren, tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği konular vardır. Adalet Bakanlığı’nın arabuluculuk eğitim kaynağında sigortalının hizmet tespit davalarının arabuluculuğa elverişli olmadığı belirtilir. Hizmet tespit talebi için arabulucuya gitmeniz gerekmez.

Pratikte işçilik alacakları ve hizmet tespiti sıklıkla birlikte istenir. Alacak taleplerinde arabuluculuk son tutanağını almanız gerekir. Beş yıllık sürenin sonuna yaklaşıyorsanız bu bekleme sürecinde süreyi kaçırmamak için hizmet tespit talebini ayrıca değerlendirin. Hangi talebi hangi yolla açacağınız dosyanızdaki tarihlere bağlıdır.

Dava Kazanılırsa Ne Değişir?

Karar kesinleştiğinde mahkemenin belirlediği gün ve kazanç SGK kayıtlarına işlenir. Yargıtay’ın bir kararına göre prim borcunun ödenip ödenmediğine bakılmaksızın, hizmet tespitiyle kazanılan gün sayısı hizmet tespitinin kesinleşmesinden sonra Kurum yönünden bağlayıcıdır. Yani işvereniniz primleri ödemese bile günleriniz sigorta sürenize yazılır.

Bu günler emeklilik için gereken sigortalılık süresi ve prim gün sayısı hesabında dikkate alınır. İşsizlik ödeneği gibi diğer sosyal güvenlik haklarında da kayıtlar etkili olur.

İşveren açısından sonuçlar ayrıdır. Dava davacı lehine sonuçlanırsa SGK, işverene idari para cezası uygular. Primler de işverenden tahsil edilir. Bu sürecin işçiyi doğrudan ilgilendiren yönü, işverenin dava boyunca tutumunu sertleştirebilmesidir. Dosyanızı bu ihtimale göre hazırlayın.

Hizmet tespiti davası kazanılması, işçilik alacaklarının otomatik ödeneceği anlamına gelmez. Ücret, kıdem ve izin gibi talepler aynı dava içinde istenebilir ya da ayrı yürütülür; ayrı takip ediyorsanız bunların kendi süreleri işler.

Dava Açmadan Önce İzlenecek Sıra

Süreci düzenli yürütmek, hem dava dilekçesini hem de delil toplamayı kolaylaştırır. Aşağıdaki sıra genel bir çerçevedir:

  1. e-Devlet üzerinden SGK tescil ve hizmet dökümünüzü alıp hangi dönemlerin eksik ya da hiç görünmediğini belirleyin.
  2. Her işyeri ve her çalışma dönemi için başlangıç, bitiş, ücret ve çalışma düzenini ayrı ayrı yazın.
  3. Beş yıllık sürenin hangi tarihte biteceğini her dönem için hesaplayın.
  4. Dava dilekçesinde işverenin yanı sıra SGK’yı da davalı gösterin; yetkili iş mahkemesini belirleyin.
  5. Tanık listenizi ve diğer delillerinizi dilekçeyle birlikte sunun; mahkeme gerekirse SGK ve işyeri kayıtlarını getirtir.

Kendi durumunuz için süre ve yol haritası konusunda tereddüt ediyorsanız, iş hukukunun hangi konuları kapsadığını iş hukuku hangi konuları kapsar sayfasından da görebilirsiniz.

Hizmet tespit davası, sürelerin ve delillerin dikkatle değerlendirilmesini gerektirir. Sigortasız çalıştırıldığınızı düşünüyorsanız Kozyatağı iş hukuku avukatı olarak Sen Gönül Hukuk Bürosu’nda dosyanızı birlikte inceleyebiliriz. Görüşme için bürodan randevu alabilirsiniz.

Sigortasız çalışırken iş kazası geçiren işçilerin tazminat taleplerinin nasıl ilerlediğini iş kazası tazminat davası yazımızda inceleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Hizmet tespit davası açmak için işten ayrılmak gerekir mi?

Hayır, kanunda böyle bir şart yoktur. Çalışmaya devam ederken de dava açılabilir. Ancak işverenle ilişkiniz gerginleşebileceği için birçok işçi ayrıldıktan sonra açmayı tercih eder. Bu durumda beş yıllık hak düşürücü sürenin her çalışma dönemi için ayrı işlediğini unutmamak gerekir.

Maaşımın bir kısmı elden ödendiyse hizmet tespit davası açabilir miyim?

Evet. Sigorta primi asgari ücret üzerinden yatırılmış ama gerçek ücretiniz daha yüksekse, gerçek kazancınızın tespiti için de dava açabilirsiniz. Banka dökümleri, tanık beyanları ve emsal ücret araştırması bu ispatta kullanılır. Yalnızca iddia yeterli olmaz.

Sigortasız çalışan işçi kıdem tazminatı alabilir mi?

Kıdem tazminatı, sigortalı olup olmamanızla değil, çalışma süresine ve iş sözleşmesinin nasıl sona erdiğine bağlıdır. Genel şart en az bir yıl çalışmış olmaktır. Sigortasız çalıştığınız için bu süreyi ve fesih nedenini tanık gibi delillerle ispatlamanız gerekir.

Hizmet tespit davası ne kadar sürer?

Kesin bir süre söylemek mümkün değildir. Mahkemenin iş yükü, tanıkların dinlenmesi, SGK ve işyeri kayıtlarının getirtilmesi ve bilirkişi incelemesi süreyi etkiler. Dosyayı eksiksiz hazırlamak ve tanık bilgilerini baştan vermek, gereksiz uzamaların önüne geçer.

İşçi vefat ettiyse hizmet tespit davasını kim açabilir?

Vefat eden işçinin hak sahipleri davayı açabilir. Ancak işçi hayattayken beş yıllık süreyi geçirip hakkını kaybettiyse, hak sahipleri bu hakkı yeniden kazanmaz. Bu yüzden vefat öncesindeki çalışma dönemlerinin sürelerini ayrıca hesaplamak gerekir.

Sigortasızlığı SGK’ya şikayet etmek davanın yerine geçer mi?

Hayır. Şikayet ya da ihbar denetim sürecini başlatabilir, ancak yeterli delil bulunamazsa çalışma Kurumca tespit edilemeyebilir. Çalışmanızı kesin hükümle kayda geçirmek için mahkemeden karar almanız gerekir. İki yol birbirini dışlamaz; ikisini birlikte yürütebilirsiniz.


Gönül Hukuk Bürosu | İş Hukuku Avukatı

Bu makale bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki görüş veya tavsiye niteliğinde değildir. Hak kaybı yaşanmaması için somut durumunuza uygun olarak uzman bir avukattan destek almanız önemlidir.