0 532 583 48 23

0 532 583 48 23

info@gonulhukuk.com

İş Davalarında Zorunlu Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?

05/11/2026

Gönül Hukuk

Image placeholder

İş hukuku arabuluculuk, işçilik alacağı veya işe iade gibi bir talebiniz varsa mahkemeden önce atmanız gereken ilk adımdır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu‘nun 3. maddesine göre, kanuna veya iş sözleşmesine dayanan işçi ya da işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabulucuya başvurulmadan dava açılırsa dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir.

Süreç kısadır. Arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Taraflar anlaşırsa uyuşmazlık orada biter. Anlaşamazlarsa arabulucu bir “son tutanak” düzenler ve bu belgeyle mahkemede dava açılır. İşe iade taleplerinde süreler çok daha sıkıdır; bunları aşağıdaki tabloda bulabilirsiniz.

İş hukuku arabuluculuk hangi uyuşmazlıklarda zorunlu?

Zorunluluk her iş uyuşmazlığını kapsamaz. Kural, işçi ile işveren arasındaki para alacakları, tazminatlar ve işe iade talebi için geçerlidir. Dava şartı olarak arabuluculuk 1 Ocak 2018 tarihinden itibaren uygulanmaktadır. Uygulamada şu talepler bu kapsama girer:

  • Kıdem ve ihbar tazminatı. Hesaplamayı ve şartları kıdem tazminatı rehberimizde bulabilirsiniz.
  • Ödenmeyen ücret, fazla mesai, yıllık izin ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti.
  • Belirli süreli sözleşmenin erken feshinde bakiye süre ücreti.
  • Kötü niyet ve ayrımcılık gibi kanundan doğan tazminatlar.
  • İşe iade talebi.
  • İşverenin işçiden olan alacakları. Örneğin işçinin işyerindeki mal ve malzemeye verdiği zarar da dava açılmadan önce arabulucuya götürülmesi gereken talepler arasındadır.

Bu alacaklarla ilgili icra takibine itiraz edilmişse de durum aynıdır. İşçi veya işveren alacağı ve tazminatıyla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, 1 Eylül 2023 tarihinden itibaren dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Yani icra takibi yapıp itirazla karşılaşan alacaklı, itirazın iptali davasından önce arabuluculuk sürecini işletmek zorundadır.

İş mahkemesinin görev alanına alınan bazı çalışanlar da kapsamdadır. Bunlar arasında İş Kanunu dışında kalıp Borçlar Kanunu’na tabi olan işçiler ile uçucu personel vardır. Dolayısıyla “benim işim 4857 kapsamında değil” demek, arabuluculuktan kurtulmak için yeterli sayılmaz.

Arabuluculuğun zorunlu olmadığı davalar

İki grup önemlidir. İlki sigortasız çalışmanın tespitidir. Hizmet tespit davası SGK’ya karşı açıldığı ve işçi–işveren alacağı niteliğinde olmadığı için bu kapsamda değerlendirilmez. Konunun ayrıntısı hizmet tespit davası yazımızda anlatılıyor.

İkincisi iş kazası ve meslek hastalığıdır. İş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara bağlı tespit, itiraz ve rücu davaları zorunlu arabuluculuk kapsamının dışında tutulmuştur. Bu davalarda arabulucuya gitmek isteyen taraflar yine de ihtiyari yoldan başvurabilir.

Süreler: hangi işlem için ne kadar zaman var?

Süreleri karıştırmak, iş davalarında en sık hak kaybına yol açan konudur. Aşağıdaki tablo, işe iade ile diğer alacak taleplerini ayırarak özetliyor.

İşlemSüreBaşlangıç
İşe iade için arabulucuya başvuru1 ay (hak düşürücü)Fesih bildiriminin tebliği
Arabulucunun süreci bitirmesi3 hafta; zorunlu hâllerde en fazla 1 hafta ekArabulucunun görevlendirilmesi
İşe iade davası açma2 haftaSon tutanağın düzenlenmesi
Doğrudan dava açılıp usulden ret verilmişse arabulucuya başvuru (işe iade)2 haftaKesinleşen ret kararının resen tebliği
Son tutanağın mahkemeye sunulması (dilekçeye eklenmemişse)1 hafta (kesin süre)Mahkemenin davetiyesi

İşe iade tarafı kanunda şöyle düzenlenmiştir: feshi geçersiz sayılan işçi, yazılı fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır; anlaşma olmazsa iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açabilir. Bir aylık süre geçirilirse işçi işe iade davası açma hakkını kaybeder. İşe iadenin diğer şartlarını işe iade davası şartları yazımızda okuyabilirsiniz.

İki haftalık dava süresi yalnızca işe iade için öngörülmüştür. Kıdem tazminatı, fazla mesai gibi alacak davalarında “son tutanaktan sonra iki hafta” şeklinde özel bir hak düşürücü süre yoktur. Bu davalarda alacağın kendi zamanaşımı geçerlidir. Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Yine de tutanak elinize geçtikten sonra davayı geciktirmenin bir faydası yoktur.

Arabulucuya başvuru adım adım nasıl yapılır?

  1. Başvuru yeri: Başvuru, davayı açacağınız yetkili iş mahkemesinin bulunduğu adliyedeki arabuluculuk bürosuna yapılır. İş mahkemesi kurulmamış yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi bakar. Arabuluculuk görüşmeleri de aksi kararlaştırılmadıkça arabulucuyu görevlendiren büronun bağlı olduğu adliyenin yetki alanı içinde yürütülür.
  2. Başvuru formu: Formda taraflar, iş ilişkisinin başlangıç ve bitiş tarihleri ile talep ettiğiniz alacak türleri yazılır. İşe iade isteniyorsa bu da açıkça belirtilir.
  3. Arabulucunun belirlenmesi: Taraflar anlaşarak arabulucu seçebilir. Seçilmezse büro, listeden bir arabulucu görevlendirir. Üç haftalık süre bu görevlendirmeyle başlar.
  4. Davet ve ilk toplantı: Arabulucu tarafları toplantıya çağırır. Toplantıda taraflar dinlenir, talepler ve karşı teklifler konuşulur. Birden fazla oturum yapılabilir.
  5. Sonuç: Taraflar anlaşırsa anlaşma belgesi, anlaşamazsa son tutanak düzenlenir. Taraflardan biri veya her ikisi katılmadığı için görüşme yapılamaması da son tutanakla kayda geçer.

Arabulucu hâkim gibi karar vermez. Tarafları bir çözüm önerisini veya öneriler dizisini kabule zorlayamaz. Görüşmelerde söylenenler ve yapılan teklifler, taraflar aksini kararlaştırmadıkça sonradan davada delil olarak kullanılamaz. Bu sayede taraflar “mahkemede aleyhime kullanılır” endişesi olmadan teklif verebilir.

Toplantıya katılmamanın sonuçları ve avukatın rolü

Görüşmeye katılmak zorunlu, anlaşmak ise zorunlu değildir. Toplantıya haklı bir mazeret bildirmeden gelmeyen taraf, ileride davayı kazansa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur. Bu kural 7036 sayılı Kanun’un 3. maddesinde yer alır ve “yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulur” ifadesiyle düzenlenmiştir. Yani davetiyeyi görmezden gelmek, hem işçi hem işveren için maliyetli bir tercihtir.

Avukatla katılmak zorunlu değildir; yine de talep ettiğiniz kalemleri ve karşı tarafın muhtemel itirazlarını bilen biri, teklifin gerçekçi olup olmadığını değerlendirmenize yardımcı olur. Avukat varsa anlaşma belgesinin hukuki sonuçları da değişir (aşağıda anlatılıyor).

Anlaşma sağlanırsa neler olur?

Anlaşma belgesi imzalandığında konu kapanır. Üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflar artık dava açamaz. İşçi açısından bunun anlamı şudur: kıdem tazminatında veya fazla mesaide indirim kabul ettiyseniz, sonradan “eksik ödendi” diyerek aynı kalem için dava açamazsınız. Ödeme miktarını, tarihini ve taksit varsa vadelerini belgede açık yazdırın.

Belgenin icra edilebilirliği de önemlidir. Taraflar ve avukatları belgeyi birlikte imzalamışsa belge ilam niteliğinde sayılır ve ayrıca şerh almaya gerek kalmaz. Avukatsız imzalanan belge için ise dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmuşsa icra edilebilirlik şerhi, arabulucunun görev yaptığı yerdeki sulh hukuk mahkemesinden istenir. Ödeme yapılmazsa bu belgeyle icra yoluna gidilir.

İşe iadede anlaşmanın içeriği

İşe iade anlaşmalarında zorunlu bir içerik vardır. Taraflar işçinin işe başlatılmasında anlaşırsa, işe başlatma tarihi, boşta geçen süre ücreti ve diğer hakların parasal miktarı ile işçi işe başlatılmazsa ödenecek tazminat tutarı anlaşmada belirlenmek zorundadır. Bu parasal unsurlar yazılmazsa anlaşma sağlanamamış sayılır ve son tutanak düzenlenir. Mahkeme yoluyla işe iadede ise işverenin işçiyi başvurusundan sonra bir ay içinde işe başlatmaması hâlinde ödeyeceği tazminat en az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarındadır. Arabuluculukta bu rakamı taraflar pazarlıkla belirler.

Anlaşma olmazsa: son tutanak ve dava

Anlaşamama hâlinde arabulucu son tutanağı düzenler. Davacı, bu tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Eklenmemişse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; ihtarın gereği yerine getirilmezse dilekçe karşı tarafa tebliğ edilmeden dava usulden reddedilir.

Arabulucuya hiç gitmeden dava açılırsa da dava reddedilir. İşe iade davalarında bu durumda ikinci bir şans vardır: kesinleşen ret kararının resen tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir. Ancak bu istisna işe iadeye özgüdür. Diğer alacaklarda “önce dava açayım, ret gelirse arabulucuya giderim” yaklaşımı zamanaşımına yaklaşmış alacaklarda ciddi risk taşır.

İki haftalık işe iade süresinin başlangıcı kanunda “tutanağın düzenlendiği tarih” olarak geçer. Öğretide bunun tutanağın işçiye tebliği anlamına geldiğini savunan görüşler olsa da, kesin tarih olarak tutanağın üzerindeki düzenleme gününü esas almak daha güvenlidir. Bu süre kesilmez ve durmaz.

Taraflar anlaşırsa işe iade uyuşmazlığını iş mahkemesi yerine özel hakeme de götürebilir; bu da aynı süre içinde yapılmalıdır.

Arabuluculuk ücretini kim öder?

İşçinin cebinden peşin masraf çıkması beklenmez. Arabulucu, dava şartı arabuluculuk sürecinde taraflardan masraf isteyemez. Ücret ise sonuca göre şekillenir:

  • Anlaşma varsa: Ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir. Uygulamada anlaşma belgesine ücretin kim tarafından ödeneceği yazılır; bunu pazarlık konusu yapabilirsiniz.
  • Anlaşma yoksa: Görüşmelerin ilk iki saatlik ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Süre iki saati aşarsa aşan kısım, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır. Bakanlık bütçesinden ödenen ve taraflarca karşılanan tutar yargılama giderlerinden sayılır; yani dava sonunda haksız çıkan tarafa yükletilebilir.

Arabulucu ücreti, her takvim yılı için Adalet Bakanlığı’nın yayımladığı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenir. Tarifedeki ücretlerin altında ücret kararlaştırılamaz. Rakamlar yıldan yıla değiştiği için güncel tutarlara Resmî Gazete’de yayımlanan tarife metninden bakmak gerekir. Örnek olarak, 1/1/2026 tarihinde yürürlüğe giren tarifede anlaşma sağlanması hâlinde, anlaşma bedeline bakılmaksızın arabuluculuk ücreti 9.000 TL’den az olamaz. Ücreti karşılayamayacak durumdaki taraf, arabuluculuk bürosunun bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinden adli yardım talep edebilir.

Arabuluculuk aşamasında avukat tutulmuşsa avukatlık ücreti ayrıca Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenir. Anlaşma sağlanması ve sağlanamaması hâllerinde farklı hesap yöntemleri vardır. Bu tutarı avukatınızla baştan konuşmanız gerekir.

Başvuru öncesi hazırlık ve sık yapılan hatalar

Arabuluculuk kısa sürdüğü için hazırlık oturumdan önce yapılmalıdır. İşçi tarafında işe yarayan belgeler şunlardır:

  • Yazılı iş sözleşmesi, varsa ek protokoller ve fesih bildirimi (tebliğ tarihini gösteren zarf veya teslim tutanağıyla birlikte).
  • Maaş bordroları ve banka hesap dökümü.
  • e-Devlet’ten alınan SGK hizmet dökümü.
  • Fazla mesai veya izin iddiası varsa giriş-çıkış kayıtları, vardiya çizelgeleri ve mesajlaşmalar. Mesaj ve ekran görüntülerinin delil değeri için WhatsApp yazışmalarının mahkemede delil olması yazımıza bakabilirsiniz.

İşveren tarafında bordro, puantaj, izin defteri ve ödeme dekontları aynı işlevi görür. Davetiyeyi alan işverenin yetkili bir temsilciyle ya da vekille görüşmeye gelmesi, anlaşma ihtimalini artırır.

Hak kaybına yol açan hatalar ise genellikle aynı yerde toplanır:

  • Eksik talep listesi: Uygulamada, başvuruda hiç yer almayan bir alacak kalemi için dava şartının eksik olduğu ileri sürülebilir. Dava açmayı düşündüğünüz her kalemi başvuru formuna yazın.
  • Eksik karşı taraf: Birden fazla işveren söz konusuysa (asıl işveren–alt işveren gibi) hepsine karşı başvurun. Asıl işveren–alt işveren ilişkisinde işe iade talebiyle başvurulduğunda anlaşmanın gerçekleşmesi için işverenlerin görüşmelere birlikte katılması aranır. Dava açılacak kişiye karşı arabuluculuk yapılmamışsa o kişi yönünden dava usulden reddedilebilir.
  • Anlaşma belgesini okumadan imzalamak: “Bütün hak ve alacaklarımı aldım” gibi genel ibra ifadeleri varsa bunun hangi kalemleri kapsadığını sorun. Hesaplamayı yapmadan indirim kabul etmeyin.
  • Son tutanağı kaybetmek: Tutanağın aslını veya onaylı örneğini dava dilekçesine ekleyeceksiniz. Fotoğrafını çekip saklayın, aslını ise kaybetmeyin.
  • Son güne bırakmak: İşe iade için bir aylık başvuru süresinin son günlerinde yaşanacak bir aksaklık hakkı ortadan kaldırabilir. Fesih bildirimini aldığınız günü not edin.

Resmî bilgiler için Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı’nın dava şartı arabuluculuk sayfasına bakabilirsiniz. İşe iade özelindeki akademik değerlendirme için ise Türkiye Barolar Birliği Dergisi’nde yayımlanan işe iade taleplerinde zorunlu arabuluculuk makalesi okunabilir.

Somut durumunuzda hak kaybı yaşamamak için sürecin başında bir avukattan görüş almanız faydalı olur. Bu konuda Kadıköy iş hukuku avukatı olarak Gönül Hukuk Bürosu, sorularınızı yanıtlamak ve sürecinizi takip etmek için size yardımcı olmaya hazırdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Arabulucuya gitmeden doğrudan iş mahkemesinde dava açabilir miyim?

Dava açabilirsiniz ancak mahkeme, dava şartı eksik olduğu için dosyayı usulden reddeder. Bu karar size de bildirilir. Zaman ve masraf kaybına uğramamak için önce arabulucuya başvurmak, tutanağı aldıktan sonra dava açmak daha doğrudur.

İşveren arabuluculuk davetini dikkate almazsa ne olur?

Karşı taraf toplantıya gelmezse arabulucu görüşme yapılamadığına dair son tutanağı düzenler ve dava şartı yerine gelmiş olur. Siz mahkemeye gidebilirsiniz. Mazeretsiz katılmayan taraf, davayı kazansa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur.

Arabuluculuk görüşmesine avukatsız gidebilir miyim?

Evet, avukat tutmak zorunlu değildir. Ancak avukatsız imzalanan anlaşma belgesinin icra edilebilmesi için sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi almanız gerekebilir. Avukat da belgeyi imzalarsa belge doğrudan ilam niteliği taşır.

Arabuluculukta anlaşma yaparsam işveren ödemezse ne yapmalıyım?

Anlaşma belgesi ilam niteliğindeyse ya da icra edilebilirlik şerhi alınmışsa dava açmadan ilamlı icra takibi başlatabilirsiniz. Başvuru icra dairesine yapılır. Bu yüzden ödeme tarihini, tutarı ve gecikme hâlini belgeye açıkça yazdırmak işinize yarar.

Arabulucu bana kıdem tazminatından indirim yapmayı kabul ettirebilir mi?

Hayır. Arabulucu taraflara bir çözümü dayatamaz; teklif vermek ve kabul etmek tamamen size bağlıdır. Teklifi kabul etmezseniz süreç son tutanakla biter ve dava yolu açılır. Kabul ederseniz o kalem için ayrıca dava açamazsınız.


Gönül Hukuk Bürosu | İş Hukuku Avukatı

Bu makale bilgilendirme amacı taşımakta olup hukuki görüş veya tavsiye niteliğinde değildir. Hak kaybı yaşanmaması için somut durumunuza uygun olarak uzman bir avukattan destek almanız önemlidir.