İş sözleşmesi istifa, işveren feshi, emeklilik ya da başka bir nedenle sona erdiğinde, hak kazandığınız hâlde kullanmadığınız izin günlerinin karşılığı olan yıllık izin ücreti ödenmek zorundadır. Hesap basit görünür: kullanılmayan izin gün sayısı ile son günlük brüt ücretiniz çarpılır. Asıl hatalar, gün sayısının eksik bulunması, eski ücretin esas alınması ve izin kullanıldığının ispatında ortaya çıkar.
Bu yazı 4857 sayılı İş Kanunu‘na tabi işçiler içindir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu‘na tabi kamu görevlilerinin izin düzeni farklıdır ve burada ele alınmamıştır.
Yıllık izin ücreti ne zaman ve kime ödenir?
Kanun, ödeme yükümlülüğünü sözleşmenin sona ermesine bağlar, sona erme sebebine bağlamaz. İş sözleşmesi herhangi bir nedenle sona ererse, hak kazanılıp kullanılmayan izin sürelerinin ücreti sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden işçiye veya hak sahiplerine ödenir. Yani kendi isteğiyle ayrılan işçi de, haklı nedenle çıkarılan işçi de bu alacağı isteyebilir. İşçi vefat etmişse alacak mirasçılara geçer.
Bu, kıdem tazminatından önemli bir farktır. İstifada kıdem tazminatı şarta bağlıdır, izin ücreti ise şarta bağlı değildir. İstifa hâlinde kıdem tazminatının ne zaman doğduğunu istifa eden işçinin kıdem tazminatı yazımızda anlattık; burada yalnızca izin alacağına odaklanıyoruz.
İzin ücretinin doğması için iki koşul aranır:
- En az bir yıl çalışma: İşe başlanan günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere en az bir yıl çalışmış işçiye yıllık ücretli izin verilir. Bir yılını doldurmadan ayrılan işçi için izin ücreti doğmaz.
- Hakkın kullanılmamış olması: Daha önce fiilen izin kullandığınız dönemler düşülür, yalnızca kullanılmayan kısım ödenir.
Aynı işverenin farklı işyerlerinde çalıştıysanız bu süreler birleştirilerek değerlendirilir. İşyeri değişse bile işveren aynıysa kıdeminiz kesintiye uğramaz. Yıllık izin hükümleri niteliği gereği bir yıldan kısa süren mevsimlik veya kampanya işlerinde uygulanmaz.
Bir noktayı ayrıca belirtelim: izin hakkını kazandığınız yıl, izni kullanmanız gereken yıl değildir. İzin, hak kazanıldıktan sonraki hizmet yılı içinde kullanılır. İşten çıktığınız gün hak kazanmış olduğunuz ama kullanma dönemi henüz dolmamış izinler de ödemeye dâhildir.
Kaç gün yıllık izin hakkınız var?
Ücreti hesaplamadan önce her hizmet yılı için kaç gün izin hakkı doğduğunu bulmanız gerekir. Kanundaki süreler asgaridir ve hizmet süresine göre değişir:
| Hizmet süresi | Yıllık izin süresi (en az) |
|---|---|
| 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dâhil) | 14 gün |
| 5 yıldan fazla, 15 yıldan az | 20 gün |
| 15 yıl ve daha fazla | 26 gün |
Bu tabloya üç ek kural işler:
- Yaş: On sekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilerin izni yirmi günden az olamaz.
- Yer altı işleri: Yer altı işlerinde çalışan işçilerin izin süreleri dörder gün artırılır.
- Sözleşme: Yıllık izin süreleri iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleriyle artırılabilir. Sözleşmenizde daha uzun bir süre varsa hesap onun üzerinden yapılır. Toplu sözleşmeler için toplu iş sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.
Süre, izne hak kazandığınız tarihteki hizmet yılına göre belirlenir. Çalışma Bakanlığı’nın yayımladığı örnekte, 5 yıllık hizmeti dolduran işçinin 5. yılın sonunda hak ettiği izin 14 gündür. 20 günlük izin, ancak 5 yıllık hizmet süresi dolduktan sonra hak kazanılan izinler için geçerlidir. Bu ayrıntı 30 Soruda İşçinin Dinlenme Hakkı kılavuzunda örnekle gösterilmiştir.
Çalışılmış sayılan süreler
Hak kazanma süresi hesaplanırken bazı devamsızlık günleri çalışılmış gibi kabul edilir. 4857 sayılı Kanun’un 55. maddesine göre iş kazası veya hastalık nedeniyle işe gidilemeyen günler (kanundaki sınırlar içinde), doğumdan önce ve sonra kadın işçinin çalıştırılmadığı günler ve işverenin verdiği diğer izinler bunlar arasındadır. Uzun süreli raporlu dönemi olan işçilerin izin hakkı bu yüzden çoğu zaman eksik hesaplanır. Böyle bir geçmişiniz varsa gün sayısını mutlaka tek tek kontrol edin.
Yıllık izin ücreti hesaplama formülü ve örnek
Uygulamada izin ücreti şu şekilde bulunur:
- Hizmet yıllarınıza göre hak kazandığınız toplam izin gün sayısını belirleyin.
- Bu sayıdan fiilen kullandığınız izin günlerini düşün.
- Sözleşmenin sona erdiği tarihteki günlük brüt ücretinizi bulun (aylık brüt ücret genellikle 30’a bölünür).
- Kalan gün sayısını günlük brüt ücretle çarpın.
Burada belirleyici kural şudur: ödeme, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden yapılır. Üç yıl önceki maaşınız değil, son maaşınız esas alınır. Bu yüzden eski yıllara ait izin günleri de güncel ücretle ödenir.
Aşağıdaki sayılar varsayımsal bir örnektir:
| Kalem | Örnek |
|---|---|
| Toplam hizmet süresi | 7 yıl |
| Kazanılan izin hakları | İlk 5 hizmet yılı için 5 × 14 = 70 gün; sonraki 2 yıl için 2 × 20 = 40 gün; toplam 110 gün |
| Kullanılan izin | 28 gün (iki yılın izni) |
| Kalan izin | 82 gün |
| Son aylık brüt ücret | 60.000 TL (varsayım) |
| Günlük brüt ücret | 2.000 TL |
| Brüt izin ücreti | 82 × 2.000 = 164.000 TL |
Gerçek dosyada ücretiniz sabit maaştan ibaret olmayabilir. Bu durumda neyin hesaba girdiğine bakmak gerekir.
Ücrete hangi ödemeler dâhil edilir?
İzin ücretinin hesabında 50. madde hükmü uygulanır. Maaşınıza ek olarak düzenli ve süreklilik taşıyan para veya para ile ölçülebilen ödemeleriniz varsa bunların hesaba katılıp katılmayacağı somut olaya göre tartışılır. Ödeme düzenli değilse veya fazla mesai gibi dönemsel bir kalemse genellikle hesaba girmez. Fazla mesai alacaklarınız için ayrı bir talep gerekir; konuyu fazla mesai ücreti yazımızda ele aldık.
Ücretiniz sabit olmayıp komisyon, prim veya yüzde gibi değişken bir ödemeye dayanıyorsa kanun farklı bir yol izler. Bu durumda son bir yıl içinde kazanılan ücret, fiilen çalışılan günlere bölünerek bulunan ortalama esas alınır. Satış primi ağırlıklı çalışanlar bu hükme dikkat etmelidir.
Kısmi süreli çalışanlar
Kısmi süreli ve çağrı üzerine çalışanlarda da hak vardır. Yönetmeliğe göre izin dönemine rastlayan, çalışılması gereken sürelerin ücreti yıllık izin ücreti olarak ödenir. Resmî dayanağı Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği‘nde bulabilirsiniz.
Brüt mü net mi: kesintiler ve SGK bildirimi
İzin ücreti ücret niteliğindedir. Dolayısıyla aylık maaşınızda olduğu gibi SGK işçi primi, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesintisine tabidir. Hesapladığınız rakam brüt tutardır; elinize geçecek net tutar kesintilerden sonra belirlenir. Dava veya arabuluculukta alacak brüt olarak talep edilir, kesintiler ödeme aşamasında yapılır.
SGK bakımından da bir ayrıntı var. Fesihten sonra ödenen kullanılmamış izin ücreti, akdin feshedildiği ayın kazancına dâhil edilir. Bu ayrıntı, son ayın prime esas kazancını ve bazı kesintileri etkileyebilir. Ayrıntılar SGK’nın prime esas kazanç duyurusunda yer alıyor.
Vergi dilimi nedeniyle, çıkış ayında maaş ile izin ücreti birlikte ödendiğinde net tutar beklentinizin altında kalabilir. Bordroyu kalem kalem okuyup brüt rakamın doğru olup olmadığını kontrol edin.
İşveren “izni kullandın” derse ispat kimde?
Uyuşmazlığın en sık görüldüğü nokta budur. Genel yaklaşım şöyledir: izni kullandırdığını ispat yükü işverendedir. 4857 sayılı Kanun’un 56. maddesine göre işveren, işçilerin yıllık izinlerini gösterir bir izin kayıt belgesi tutmak zorundadır. Yargıtay’ın yerleşik içtihadında izin kullanıldığı genellikle imzalı yazılı belgelerle ispatlanır.
Uygulamada karşılaşılan tipik durumlar:
- İmzasız veya toplu izin listeleri: İşçinin imzasını taşımayan listeler tek başına yeterli kabul edilmeyebilir.
- “İzin kullanmayacağım” beyanı: Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez. Bu yüzden böyle bir yazı, hakkınızı ortadan kaldırmaz.
- İhbar süresinde izin: İşveren, fesih bildirimi sonrasında ihbar süresini izin olarak kullandırdığını söylüyorsa, yerleşik içtihada göre bu geçerli bir izin kullanımı sayılmaz. İhbar süresiyle ilgili ayrıntılar için ihbar tazminatı yazımıza bakabilirsiniz.
- Bölünmüş izin: İzin, tarafların anlaşmasıyla bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir. Üç parçadan fazla bölünmüş veya daha kısa dilimlere ayrılmış izinler eksik kullanılmış sayılabilir.
- Diğer izinlerin mahsubu: İşverenin yıl içinde verdiği diğer ücretli ve ücretsiz izinler yıllık izne mahsup edilemez. Doğum, evlilik veya mazeret izni verildi diye yıllık izin kullanılmış sayılamaz.
Ayrıca izin kullandırılmadan iş sözleşmesi sona erdiğinde ücretini ödemeyen işverene idari para cezası öngörülmüştür; ceza tutarı dönemsel olarak güncellendiği için burada rakam vermiyoruz.
İşverenin “izin kullanılmıştır” savunmasını çürütmek için elinizde kendi notlarınız, mesaj yazışmaları veya bordro kayıtları olabilir. Mesajların ve ekran görüntülerinin delil değeri için WhatsApp konuşmaları ve ekran görüntüleri yazımızı okuyabilirsiniz.
İbraname imzalamadan önce
Çıkış sırasında “tüm alacaklarımı aldım” yazılı bir ibraname verilmesi sık görülür. Böyle bir belgenin geçerliliği 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu‘nun 420. maddesindeki şartlara bağlıdır. Belgenin izin ücretini kapsayıp kapsamadığına ve gerçek bir ödeme yapılıp yapılmadığına bakılır. Ödeme almadan imzaladığınız bir belge yüzünden hak kaybı yaşamamak için içeriği okumadan imza atmayın.
Zamanaşımı ve dava süreci
Zamanaşımı süresi iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren işler. Bu ücrete ilişkin zamanaşımı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar. Süre ise yıllık izin ücretinde beş yıldır. Bu düzenleme, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile eklenen ek madde 3’e dayanır ve yürürlüğe girdiği tarihten sonra sona eren iş sözleşmeleri için geçerlidir. Çalışırken kullanılmayan eski yılların izinleri de, sözleşme sona erdikten sonra beş yıl içinde talep edilebilir.
Süreç genellikle şu sırayla ilerler:
- Yazılı talep: İşverene noter veya e-posta yoluyla ödeme çağrısı yapılır. Zorunlu değildir, ama temerrüdü ve faiz başlangıcını belgelemeye yardımcı olur.
- Arabuluculuk: 7036 sayılı Kanun’un 3. maddesine göre kanuna veya sözleşmeye dayanan işçi alacağı davalarında, dava açmadan önce 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu kapsamında arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Başvuru yapılmadan açılan dava usulden reddedilir.
- İş mahkemesi: Arabuluculuk anlaşmayla bitmezse dava iş mahkemesinde açılır. Mahkeme genellikle bilirkişiden hesap raporu alır; hizmet süresi, ücret ve kullanılan izinler bu raporda tek tek incelenir.
Faiz işletilip işletilemeyeceği ve hangi tarihten başlayacağı dosyanın özelliklerine göre değişir. Hesabı yaparken bu konuyu da bir avukatla netleştirmek isteyebilirsiniz.
İzin ücreti tek başına talep edilebileceği gibi, kıdem ve ihbar tazminatıyla birlikte de istenebilir. İşten çıkarılma biçiminiz tartışmalıysa önce kıdem tazminatı şartlarını gözden geçirmek, hangi alacak kalemlerini birlikte talep edeceğinizi belirlemenize yardımcı olur. Feshin haksız olduğunu düşünüyorsanız işe iade için ayrı ve çok daha kısa süreler işlediğini de unutmayın.
İşten ayrılırken izin alacağınızı korumak için adımlar
Aşağıdaki liste, çıkış sürecinde pratikte işe yarayan adımları sıralar:
- İşe giriş tarihinizi, her yıl kullandığınız izinlerin tarihlerini ve gün sayılarını kendi kayıtlarınızdan çıkarın.
- Gün sayısını izin süresi tablosuna göre kendiniz hesaplayın; yaş, yer altı işi veya sözleşmedeki artırım gibi unsurları ekleyin.
- İşverenden izin kayıt belgenizin ve son bordronuzun bir örneğini yazılı olarak isteyin.
- Çıkış bordrosunda izin ücretinin ayrı bir kalem olarak yer alıp almadığını ve brüt tutarın kendi hesabınızla uyuşup uyuşmadığını kontrol edin.
- Ödemenin banka hesabınıza yapılmasını sağlayın ve dekontu saklayın.
- Hesabınızla işverenin hesabı arasında fark varsa itirazınızı yazılı yapın, ibranameyi eksik ödemeyi kabul eder biçimde imzalamayın.
İş hukuku kapsamındaki diğer alacak ve süreler için iş hukuku konularına genel bakış yazımız yol gösterebilir.
Yıllık izin alacağınızın hesabı, bordro ve izin kayıtlarının incelenmesi ya da arabuluculuk ve dava süreci konusunda bilgi almak isterseniz İstanbul iş hukuku avukatı olarak çalışan ekibimizle iletişime geçebilirsiniz. Her dosya kendi belgeleri ve çalışma geçmişi üzerinden ayrıca değerlendirilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bir yıldan az çalıştım, yıllık izin ücreti alabilir miyim?
Hayır. Yıllık izne hak kazanmak için işe başladığınız günden itibaren, deneme süresi dâhil, en az bir yıl çalışmış olmanız gerekir. Bir yılı doldurmadan ayrılırsanız kullanılmayan izin için ücret doğmaz. Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilerek hesaplanır.
İstifa edersem kullanılmayan izin ücretimi kaybeder miyim?
Kaybetmezsiniz. Kanun, iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi hâlinde hak kazanılıp kullanılmayan izin ücretinin ödeneceğini söyler. İstifa, bu hakkı ortadan kaldırmaz. Kıdem tazminatı gibi şartlara bağlı alacaklardan bu yönüyle ayrılır.
İşveren izin ücretini maaş bordrosunda ödedi diye izin kullanılmış sayılır mı?
Çalışma sürerken izin yerine para ödemek izin kullandırmak anlamına gelmez, çünkü izin hakkından vazgeçilemez. Bordroda yalnızca izin ücreti görünüyorsa, bu tek başına iznin fiilen kullanıldığını göstermez. İşverenin izin belgesiyle ispatlaması gerekir.
Yıllık izin ücreti hesaplanırken eski maaşım mı yoksa son maaşım mı esas alınır?
Kanuna göre sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret esas alınır. Hangi yıla ait olursa olsun, kullanılmayan izin günleri son günlük ücretle çarpılır. Ücretiniz komisyon veya prim gibi değişkense, son bir yıllık kazancın çalışılan günlere bölünmesiyle bulunan ortalama kullanılır.
İşten ayrıldıktan kaç yıl sonra izin ücretini isteyebilirim?
Zamanaşımı iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte başlar ve beş yıldır. Bu süre içinde, çalışırken kullanılmamış eski yılların izinleri dâhil, alacağı talep edebilirsiniz. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmanız gerektiğinden süreyi sona bırakmamak daha güvenlidir.
